Son zamanlarda Türkiye’de gıda fiyatlarının sürekli yükselmesi, sağlıklı beslenmenin aile bütçelerine olan etkisini arttırıyor. Toplum Çalışmaları Enstitüsü, bu durumu daha iyi analiz edebilmek amacıyla yeni bir endeks geliştirdi: TÇE-İDE (İdeal Beslenme Endeksi). Enstitü, raporunda şu ifadeleri kullanıyor: “Toplum Çalışmaları Enstitüsü, sağlıklı ve dengeli beslenmenin hanehalkları üzerindeki maliyetlerini daha somut bir şekilde takip edebilmek için TÇE-İDE’yi oluşturmuştur.”
TÇE-İDE NEDİR?
TÇE-İDE, Sağlık Bakanlığı’nın TÜBER 2022 Beslenme Rehberi’nde önerilen menüleri esas alarak oluşturulmuş bir endekstir. Üç farklı aile tipi için sabit bir “ideal beslenme sepeti” hazırlanmış olup, bu sepetin piyasa fiyatlarındaki değişim aylık olarak izlenmektedir. Endeks, sağlıklı ve dengeli beslenmek için gereken asgari maliyeti belirlemeye yönelik bir ölçüm sunuyor.
ÜÇ FARKLI AİLE TİPİ DEĞERLENDİRİLDİ
Aile 1: 3 aylık bebek, 4 yaşında erkek çocuk, emziren 30 yaşındaki kadın ve 36 yaşındaki erkek.
Aile 2: 10 yaşında kız, 16 yaşında erkek çocuk ve 42 yaşındaki anne-baba.
Aile 3: Aile 1’e ek olarak 68 yaşında bir erkek (geniş aile).
2026 YILININ İLK ÜÇ AYINDA MALİYETLER NASIL DEĞİŞTİ?
AYLIK ARTIŞ ORANLARI
Ocak ayı: En yüksek artışın yaşandığı ay oldu.
– Aile 2: %10,4
– Aile 3: %9,8
– Aile 1: %6,3
Şubat ayı: Artışlar yavaşladı.
– Aile 2: %4,4
– Aile 1: %2,5
– Aile 3: %2,2
Mart ayı: Artışlar yeniden yükseldi.
– Aile 3: %5,2
– Aile 1: %4,7
– Aile 2: %4,3
Üç aylık toplam (kümülatif) artışlar (Ocak ayı başlangıç olarak alınarak):
– Aile 2: %20,2
– Aile 3: %18,0
– Aile 1: %14,0
Rapor, durumu şöyle açıklıyor: “Aile 3 için referans beslenme düzeninin günlük maliyeti, Ocak ayı başına göre Mart ayı sonunda kümülatif olarak %18,0 oranında artmıştır. Aynı dönemde Aile 1 için bu artış %14,0, Aile 2 için ise %20,2 olarak hesaplanmıştır.” Örneğin, Aile 1’in günlük beslenme maliyeti Ocak ayında 1.171,45 TL iken, Mart sonuna geldiğinde bu rakam 1.245,07 TL’ye ulaşmıştır.
DÜŞÜK GELİRLİ AİLELER DAHA FAZLA ZORLANIYOR
Rapor, önemli bir gerçeği gün yüzüne çıkarıyor: “Gelir dağılımının en alt %20’lik kesimi, toplam harcamalarının %30,4’ünü gıda ve alkolsüz içeceklere ayırırken, en yüksek gelir grubunda bu oran %12,8’e düşmektedir.” Bu durum, düşük gelirli ailelerin gıda harcamalarının, bütçelerinde daha büyük bir yer kapladığını ve gıda fiyatlarındaki artışın onları daha çok etkilediğini gösteriyor.
ENDEKSİN SINIRLILIKLARI
Enstitü, önemli birkaç noktayı da vurguluyor: Endeks yalnızca marketten alınan gıda fiyatlarını kapsamaktadır; dışarıda yemek ve restoran harcamaları dikkate alınmamaktadır. Ayrıca, yemek pişirmek için harcanan elektrik, gaz, su ve zaman maliyetleri de hesaplamalara dahil edilmemiştir. Sabit bir sepet kullanıldığı için insanlar ucuz alternatiflere yönelse bile bu durum endekste görünmemektedir. Sonuç olarak, endeks gerçek hayattaki tüketimi değil, “ideal beslenme standardını korumak için gereken maliyeti” ölçmektedir.
Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün TÇE-İDE verileri, 2026 yılının ilk üç ayında sağlıklı beslenmenin ailelere getirdiği yükün ciddi bir şekilde arttığını ortaya koyuyor. Özellikle çocuklu ve yaşlı bireylerin bulunduğu aileler, bu artıştan daha fazla etkileniyor.
